Đề chạm là cách gom số theo một chữ số: “chạm 5” gồm tất cả những con số 2 chữ số có chứa chữ số 5, bất kể 5 đứng ở hàng chục hay hàng đơn vị. Mỗi chạm có đúng 19 số, không phải 20, vì số kép (như 55) nằm ở cả hai nhóm đầu và đuôi nên chỉ được đếm một lần. Khi 2 số cuối giải đặc biệt rơi vào một trong 19 số đó, người ta nói “đề về chạm 5”. Xác suất chuyện này xảy ra trong một kỳ là 19%.
Đủ 19 số của chạm 5
Cách liệt kê nhanh nhất là viết mười số đầu 5, mười số đuôi 5, rồi gạch một số bị trùng.
| Nhóm | Các số | Số lượng |
|---|---|---|
| Đầu 5 | 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59 | 10 |
| Đuôi 5 | 05, 15, 25, 35, 45, 55, 65, 75, 85, 95 | 10 |
| Trùng nhau | 55 | −1 |
| Chạm 5 | 05, 15, 25, 35, 45, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 65, 75, 85, 95 | 19 |
Chín chạm còn lại lập theo đúng khuôn này, chỉ thay chữ số. Chạm 0 gồm 00 đến 09 cùng với 10, 20, 30 cho tới 90; chạm 9 gồm 90 đến 99 cùng với 09, 19, 29 cho tới 89. Mười chạm cộng lại là 190 lượt số chứ không phải 100, vì mỗi số không kép thuộc về hai chạm cùng lúc: số 57 vừa là chạm 5 vừa là chạm 7. Riêng mười số kép từ 00 đến 99 mỗi số chỉ thuộc một chạm. Kiểm lại: 90 số thường × 2 + 10 số kép × 1 = 190.
Chạm khác gì với đầu, đuôi, tổng và bóng
Bốn kiểu gom số này hay bị dùng lẫn. Điểm phân biệt nằm ở tiêu chí gom và số lượng con trong dàn:
- Đầu 5: 10 số có hàng chục là 5. Là một nửa của chạm 5.
- Đuôi 5: 10 số có hàng đơn vị là 5. Nửa còn lại.
- Chạm 5: hợp của hai nhóm trên, 19 số.
- Tổng 5: 10 số có tổng hai chữ số tận cùng bằng 5, như 14, 23, 69. Tiêu chí hoàn toàn khác, xem bài đề tổng.
- Bóng: quy tắc ghép cặp chữ số (0 với 5, 1 với 6…), đã có ở bài bóng số.
Trên các bảng thống kê giải đặc biệt, cột “chạm” thường chỉ là cách ghi gọn hai chữ số của đề. Đề về 57 thì cột ấy ghi 5 và 7, tức kỳ đó hai chạm cùng “nổ”. Đề về 55 thì chỉ một chạm.
Xác suất: 19% mỗi kỳ và vài hệ quả
Đề có 100 khả năng đồng đều, dàn chạm chiếm 19 khả năng, nên xác suất là 19/100. Không có chạm nào “to” hơn chạm nào: mười chạm đều đúng 19 số. Từ con số 19% suy ra được vài điều hay bị hiểu sai:
- Trung bình cứ 100 kỳ thì một chạm bất kỳ về khoảng 19 kỳ, tức hơn 5 kỳ một lần (1 ÷ 0,19 ≈ 5,3).
- Xác suất một chạm vắng mặt 10 kỳ liền là 0,81^10 ≈ 12,2%. Chuyện “chạm 5 mười ngày chưa về” vì thế xảy ra khá thường, và với mười chạm cùng được theo dõi thì gần như lúc nào cũng có một chạm đang vắng lâu.
- Vắng lâu không làm kỳ sau dễ về hơn. Kỳ thứ 11 xác suất vẫn là 19%, vì lồng cầu không ghi nhớ gì. Khái niệm vắng lâu này cùng họ với lô gan.
Ghép nhiều chạm thì số lượng con không cộng thẳng được, phải trừ phần giao nhau:
| Dàn | Cách đếm | Số con | Xác suất mỗi kỳ |
|---|---|---|---|
| 1 chạm | 100 − 9 × 9 | 19 | 19% |
| 2 chạm | 100 − 8 × 8 | 36 | 36% |
| 3 chạm | 100 − 7 × 7 | 51 | 51% |
Cột “cách đếm” lấy 100 trừ đi số con không chứa chữ số nào trong các chạm đã chọn. Với một chạm, mỗi vị trí còn 9 chữ số được phép nên có 81 con không chạm. Ví dụ hai chạm 5 và 7: 19 + 19 = 38, trừ hai số 57 và 75 bị đếm hai lần, còn 36.
Đặt con số vào phép tính tiền
Mức trả đề mỗi nơi một khác; mặt bằng hay được nhắc là 1 ăn 70. Dùng mức đó làm ví dụ giả định, đặt 10.000 đồng cho mỗi con trong dàn chạm 5:
- Tiền đặt: 19 × 10.000 = 190.000 đồng.
- Nếu đề rơi vào dàn (xác suất 19%): nhận 700.000 đồng, sau khi trừ tiền đặt còn dư 510.000 đồng.
- Nếu trượt (xác suất 81%): mất 190.000 đồng.
- Kỳ vọng: 0,19 × 700.000 − 190.000 = 133.000 − 190.000 = −57.000 đồng, tức âm 30% tiền đặt.
Âm 30% cũng chính là kỳ vọng của việc đặt một con đề lẻ ở mức 1 ăn 70. Dàn chạm không cải thiện được tỷ lệ này. Nó chỉ đổi hình dạng của rủi ro: trúng thường hơn (19% thay vì 1%) nhưng mỗi lần trúng lời ít hơn nhiều, còn mỗi lần trượt thì mất gấp 19 lần. Muốn hòa vốn về dài hạn, mức trả phải là 1 ăn 100, và không nơi nhận cược nào trả mức đó.
Cảm giác “hay trúng” của dàn chạm là thứ đáng dè chừng nhất. Theo đúng xác suất, 30 kỳ liên tiếp sẽ trúng khoảng 5 đến 6 lần (30 × 0,19 = 5,7). Mỗi lần trúng dư 510.000 đồng, mỗi lần trượt mất 190.000 đồng; lấy tròn 6 lần trúng và 24 lần trượt thì 6 × 510.000 − 24 × 190.000 = −1.500.000 đồng. Người chơi nhớ sáu lần thắng, còn tổng số thì âm.
Câu hỏi thường gặp
Chạm 5 có tính số 55 hai lần không?
Về mặt đếm thì không, 55 là một con. Về tiền, có nơi tính số kép trong dàn chạm theo cách riêng, nên chỗ này tùy nơi; phép tính ở trên coi 55 như mọi con khác.
Chạm có dùng cho lô không?
Từ này chủ yếu gắn với đề, tức 2 số cuối giải đặc biệt. Áp vào lô thì gần như vô nghĩa: bảng miền Bắc có 27 lô, xác suất không có lô nào dính chữ số 5 chỉ là 0,81^27 ≈ 0,3%, nghĩa là ngày nào cũng “về chạm 5”.
Có chạm nào hay về hơn không?
Không. Trên một quãng ngắn, bảng thống kê luôn có chạm về nhiều hơn chạm khác, đó là dao động ngẫu nhiên bình thường. Quãng càng dài, mười chạm càng tiến gần về cùng mức 19%. Từ điển các từ liên quan nằm ở bài thuật ngữ lô đề thường gặp.
Trang này không nhận cược và không khuyến khích ai đặt tiền theo dàn chạm. Ghi đề là đánh bạc trái phép; nội dung trên chỉ giải thích thuật ngữ cho người từ 18 tuổi trở lên muốn đọc bảng thống kê cho đúng.